Monnikenwerk 2026

MONNIKENWERK: In de sobere ruimte van een middeleeuwse kerk werken vijf kunstenaars zes dagen in stilte aan hun monnikenwerk: kunst die met tijd en aandacht gemaakt is in een ruimte die al eeuwen een betekenis heeft. Kunst die bezoekers uitnodigt tot aandachtig waarnemen, nadenken.

In de periode van 10 tot en met 15 augustus, met daarna 16 augustus als afsluitende zondag, vindt de negende editie van het project Monnikenwerk plaats. We werken dit jaar in Winsum (Torenkerk), Tinallinge, Den Andel, Westernieland en Saaxumhuizen.

Bezoekers zijn in die week welkom op woensdag 12, donderdag 13 en vrijdag 14 augustus van 17 tot 20 uur om kerk en kunst te ervaren.

Op zondag 16 augustus maken we met elkaar een rondgang langs alle vijf kerken. Elke kerk is dan drie kwartier open. Sluit gerust aan op ieder gewenst moment.

VOOR WIE WIL:
9.30 - 10.30 uur: kerkdienst in de Torenkerk in Winsum.

De route is vervolgens:
11.00 – 11.45 uur: Torenkerk Winsum - Marc de Groot
12.00 – 12.45 uur: Onze Lieve Vrouwekerk Tinallinge - Anjet van Linge
13.00 – 14.15 uur: Sint Nicolaaskerk Den Andel - Daphne van den Berg (met koffie)
14.30 – 15.15 uur: Mariakerk Westernieland - Jolanda Tuma
15.30 – 16.15 uur: Jacobuskerk Saaxumhuizen - Brigitte Picavet

In de afgelopen jaren is Monnikenwerk voor veel mensen uit de provincie en daarbuiten een vaste waarde geworden, een zomerse uitnodiging tot verkennen van bijzondere kunst op bijzondere plekken. Omdat de kunstenaars bezoekers deelgenoot maken van hun werkproces en daarin kwetsbaar durven zijn, ontstaat diepgang die soms in deze snelle wereld ver te zoeken is.

Let op: ook dit jaar vindt het hele project plaats in ÉÉN WEEK, van maandag tot en met zaterdag, van 10 tot en met 15 augustus, met daarna 16 augustus als afsluitende zondag.

Torenkerk Winsum

Onlangs zag ik op de NOS app een foto van het hart van de melkweg, gemaakt met een sluitertijd van 26 uur. Het zijn 62 miljoen sterren. Kun je naar iets mooiers kijken? Zijn er inderdaad evenveel sterren als zandkorrels? Ooit waren kunst en wetenschap en religie hetzelfde vakgebied. Hoe weet je zeker dat dit 62 miljoen sterren zijn? Is dat ook een geloof? En al die sterren ontstonden uit die eindeloze waterstofwolk die er na de Big Bang was. Onder het sterrenplafond van de Torenkerk in Winsum hak ik de namen van de zes elementen die essentieel zijn voor leven op aarde, in miljoenen jaren oude leisteen. Ik begin met waterstof.

Tinallinge

Dit jaar ga ik op onderzoek, een langzaam onderzoek naar wat ik zelf geloof en wat andere mensen geloven. Want, als er na eeuwen niet meer in de dorpskerk gekerkt wordt, is God dan verdwenen? Of is God misschien voor mensen nog steeds de grond van hun bestaan? Waar geloven mensen in, wat geeft hun leven richting, wat geeft hun houvast? Welke vormen van geloven blijven vaak ongezegd? En wat als ik die woorden, die gewone woorden dan in steen zou hakken, ze meer aandacht zou geven dan ze vaak krijgen? De stenen zijn nu nog leeg. Welke woorden zullen ze dragen?

Den Andel

‘Wat gij zaait wordt niet levend gemaakt indien het vooraf niet sterft.’

Deze woorden staan op een klein borduurwerk van Joanna Wichmann. Tijdens mijn onderzoek naar haar werk blijf ik erbij stilstaan. Ze zijn mee gaan lopen in mijn eigen werk. Niet omdat ik begrijp wat er staat, maar omdat het iets opent.

Rond 1937 maakte Wichmann textielkunst voor kerken. Op stof borduurde zij haar geloof, haar vragen en haar ervaringen. Steek voor steek, in een eigen handschrift.

Ik vraag me af of we nog open kunnen kijken naar zulke heilige kunst. We willen veel verklaren. Oordelen ook. We willen weten wat iets betekent. Maar soms hoeft dat niet.

Voor mij zit het heilige niet in het antwoord, maar in de ruimte die open blijft. Zoals een kale akker na de oogst. Een kraai die opvliegt.

De schaduw blijft nog even achter.

Westernieland

In de Mariakerk van Westernieland wil ik mij tijdens monnikenwerk gaan verbinden met het evangelie volgens Maria (Magdalena). Fragmenten van dit evangelie zijn kort na de tweede wereldoorlog weer aan het licht gekomen nadat zij eeuwenlang verborgen zijn geweest.
Door de letters van dit evangelie met volle aandacht te kalligraferen probeer ik niet zozeer de tekst te doorgronden als wel me met éénpuntige aandacht te concentreren.
De ervaring van het dag en nacht in een kerk verblijven heeft me vorig jaar geleerd dat de stilte en de concentratie zich gaandeweg verdiepen. Nu ben ik benieuwd wat de woorden van Maria Magdalena aanreiken wanneer ik in stilte en concentratie de letters probeer toe te laten.
Mijn monnikenwerk wordt dus het overschrijven van de lang verborgen woorden van Maria Magdalena en proberen me open te stellen zonder dit direct in eigen woorden te willen vatten.

‘Alle naturen, alle vormen en alle schepselen bestaan in en met elkaar en ze zullen weer teruggevoerd worden naar hun eigen wortel’

Saaxumhuizen

Mijn verblijf in de Jacobuskerk te Saaxumhuizen zal vooral een aanzet zijn om de rol van meditatie in mijn werk te onderzoeken. Ik ben opgegroeid in de traditie van de katholieke kerk, voelde me daar lang niet mee verbonden, en heb me in de loop van mijn leven verdiept in andere, vooral Oosterse zienswijzen. Ik beoefen al enige jaren een vorm van meditatie die teruggrijpt op het (zen)boeddhisme.
Mijn materiaal bestaat uit boeken, gebeden- en psalmenboekjes, maar ook uit romans of andere boeken waarmee ik een bijzondere band heb. Door deze te verknippen en te verlijmen worden ze onleesbaar, wat voor een boekenliefhebber als ik een zekere wrijving oplevert. De vele kleine handelingen hebben door hun herhaling en ritme in zichzelf al een meditatief karakter. Wat me interesseert is of een vast dagritme met regelmatige intervallen voor meditatie, in de vorm zoals ik die tot nu toe praktiseer, hieraan iets toevoegt? En of dat zichtbaar wordt in de objecten en de presentatie?

– foto Michael Hartwigsen