Overdenking – Jolanda Tuma

Overdenking uitgesproken tijdens de kerkdienst op 22 juli 2018 in Saaxumhuizen

gebaseerd op twee teksten:

Marcus 6: 30-44
Tekst uit de tractaten van Meister Eckhart

‘Over wat ze moeten doen zouden de mensen niet veel hoeven na te denken, maar wel moeten zij nadenken over wat ze zijn. Zouden zij goed zijn en hun zijnswijze was goed, dan zou er van hun daden een stralende kracht uitgaan. Ben je rechtvaardig dan zijn ook jouw daden rechtvaardig.’
 
Het streven van de monnik: te leven uit één stuk.
 
Met dit mooie weer van tegenwoordig verplaats ik vaak mijn werkplek van de studeerkamer binnen naar de picknicktafel buiten. Zo zat ik ook afgelopen vrijdag aan de picknicktafel na te denken over de teksten van vandaag. Over monnikenwerk, over het verhaal van de discipelen die rust zoeken, over Meister Eckhart, die monnik die eeuwen geleden ook in deze contreien moet hebben rondgelopen. (In Winsum stond namelijk een Domincaner klooster waar hij verantwoordelijk was voor het zieleheil van de monniken en nonnen) In die tijd ook werden de kerken gebouwd, die wij nu kennen.
 
Zo staarde en mijmerde ik een beetje voor me uit en zag twee buizerds vliegen zwevend op de thermiek. En zwaluwen, stuntvliegers eerste klas, Libelles, vlinders, en onze kippen. Geen stuntvliegers, maar wel heel lief. En ik dacht, dat zijn nu meesters in het leven uit één stuk. Vogels, vlinders, dieren, zijn geconcentreerd op één ding. Zij denken niet na over wat zij doen, zij zijn!  En vanuit het ‘zijn’ doen zij de dingen die hen te doen staan, letterlijk een-voudig.

Geconcentreerd, aandachtig, eenvoudig en in stilte
Je zou ze in zekere zin monniken kunnen noemen.  Met dat verschil dat zij zich niet terugtrekken in stilte en afzondering, dat is niet nodig.
 
Hoe anders is dat voor ons mensen.
Concentratie, aandacht, eenvoud, stilte.
Het is schaars geworden in onze wereld en onze tijd. Met een mobiel binnen handbereik,complexe voortdurende veranderende regelgeving  op gebied van aardbeving en boerenbedrijf, altijd en overal lawaai van machines, auto’s, zelfs op de plek waar ik woon. De druk van altijd maar moeten presteren opgelegd door Calvijn, de economische vooruitgang of onszelf. Het voortdurend op de vlucht zijn, naar verre oorden, zoekend naar … naar wat eigenlijk?
 
Concentratie, aandacht, eenvoud en stilte.
Dag Hammarskjold schrijft kritisch en met veel zelfspot in zijn dagboek:
‘Hoe zou je het vermogen om te horen kunnen behouden als je nooit wilt luisteren: Dat God tijd heeft met je vind je vast even vanzelfsprekend als het feit dat jij geen tijd kunt vinden voor God.’
 
Concentratie, aandacht, eenvoud, stilte.
We verlangen ernaar, maar we zijn de wegen daar naartoe vaak uit het zicht verloren.en doen van alles om onze honger te bevredigen.
 
Meister Eckhart geeft ons in dat op zicht een wijze les mee:
‘Over wat ze moeten doen zouden de mensen niet veel hoeven na te denken, maar wel moeten zij nadenken over wat ze zijn.’
Begin de dag niet met het opstellen van een to-do lijstje, maar begin de dag met een moment van inkeer en verstilling. Sluit je ogen en concentreer je op je zijn, op de plek waar je je begeeft, op je lichaam, op de gedachten die komen en gaan. Kom tot rust, breng je onrust tot bedaren. Dat geeft een sterke basis voor de dag en doe de dingen die je hand vindt om te doen vanuit die basis, vanuit die liefdevolle grond die je draagt.
 
Zeker, je zult worden afgeleid en meegesleept door alles wat het leven met zich meebrengt, maar begin elke dag opnieuw met een moment van inkeer en verstilling. En je zult zien dat al je doen krachtiger wordt, dat uit wat je doet en hoe je bent enthousiasme uitstraalt. Enthousiasme wat ook letterlijk betekent: En- in, Theo- God, isme- zijn
 
Meister Eckhart was er van overtuigd, dat God niet aan enkelen toebehoort maar dat God in ieder mens is. Als goddelijke vonk, als een kiem Als grond en basis van het bestaan. Voor ieder, niemand uitgezonderd. Daarom preekte hij ook in de volkstaal, daarom ook werd hij door zijn eigen kerk verguisd.
 
De leerlingen van Jezus hebben een roerige tijd achter de rug. Ze komen terug bij hun leermeester en vertellen wat ze hebben gedaan en geleerd. Ze waren enige tijd geleden op pad gestuurd, twee aan twee, om de wereld in te gaan en de dingen te doen die hun leermeester hen had voorgeleefd: Zieken genezen, het goede nieuws verkondigen, boze geesten uitdrijven. En dat hebben ze gedaan.
 
Dan komen ze terug bij Jezus. Ze zijn moe en uitgeput van alles wat het leven met zich meebracht. Jezus neemt hen mee naar een eenzame plek. Ze trekken zich terug om tot rust te komen, tot inkeer en stilte, zoals monniken dat doen. Maar de mensen uit de dorpen en de steden zien hen gaan en trekken massaal naar de plek waar de leerlingen naar onderweg zijn. Jezus ziet de massa gaan en wordt dan met ontferming bewogen (Kyrie Eleison) omdat, zo staat geschreven, zij waren als schapen die geen herder hebben.
 
Concentratie, aandacht, eenvoud, stilte
Ze verlangen ernaar, maar ze zijn de wegen daar naartoe uit het zicht verloren, en doen van alles om de honger te bevredigen. Ze zoeken hun heil buiten zichzelf en blijven maar rennen.
 
En dan volgt dat wonderlijke verhaal over de vijf broden en de twee vissen die voldoende zijn om duizenden te voeden. Dat is geen verhaal van bovennatuurlijke krachten, maar een verhaal over omkering, bewustwording, inzicht en inkeer. Bewustwording dat het leven niet gaat om doen en presteren. Dat het heil niet buiten je te vinden is. Dat dat alleen maar meer en meer honger met zich meebrengt. De bron die echt voedt ligt in jezelf. In je hart, daar waar hemel en aarde elkaar raken, daar waar God is. Het besef van de liefdevolle grond waarop je staat, het bewust zijn dat God zich over je ontfermt als een mantel die je omarmt. Dat daar, in de kern van je bestaan, het leven zich ontrolt en ontvouwt, niet altijd zoals jij voor ogen had, maar zoals het leven gaat. Jezus leert de mensen om hem heen te geloven in de kracht die diep vanbinnen verscholen is in ieder mens.
 
En daarmee kom ik bij het monnikenwerk dat hier in deze ruimte aanwezig is. U ziet hier een paar monnikenwerken hangen, en daar is een werk in wording. ‘I love ten thousand things’ is de titel van één van de werken. Tienduizend zaden, één voor één opgeplakt, 100 dagen 100 zaden. ‘I love tenthousand things’ Wanneer je houdt van tienduizend dingen, zo vertelde Marc, wanneer je je concentreert op tienduizend dingen waar je van houdt blijft er vrijwel geen ruimte over voor dingen waar je niet van houdt. Oefening in concentratie, aandacht, eenvoud, stilte
 
Marc vertelde me dat hij graag werkt met zaden, pitten, bessen. Die door de natuur in overvloed worden gemaakt. Ze worden je in feite in de schoot geworpen. En,  zei hij, in die zaden en pitten komen verleden en toekomst bij elkaar Een zaadje draagt informatie in zich van een ver verleden. Van de boom die het zaad produceerde en alle generaties daarvoor. En het zaadje draagt informatie in zich die uit kan groeien tot een nieuwe boom en alle generatie na hem. Zaad is de kiem waarin verleden en toekomst elkaar raken, de kiem waarin het oude leven is bewaard en de kiem van waaruit het nieuwe leven zich ontrolt. Die kiem is onooglijk klein, maar kan uitgroeien tot onvoorstelbare rijkdom, een overvloed aan leven, als het de juiste voeding krijgt,
 
Zo is het ook met de mens. De kiem van God zit in ieder mens, en als je het aandacht geeft kan die kiem gaan groeien en brengt het onvoorstelbaar veel vruchten voort. Concentratie, aandacht, eenvoud en stilte zijn de voedingsmiddelen die een mens nodig heeft om de kiem van God die in hem is te doen groeien.
 
Jezus is iemand van wie je zou kunnen zeggen dat hij leefde ‘uit één stuk’. Hij zocht niet langer naar God, hij had God verwezenlijkt in zijn leven en werd daardoor de Christus. Gods liefde stroomde vrijelijk de wereld binnen, overal hij kwam. En hij leerde zijn discipelen dat ook zij vanuit hun hart hun zijn, hun diepste kern, Gods liefde zichtbaar kunnen maken in de wereld in om hen heen.
 
In zekere zin zijn ook wij zijn leerlingen. En ook al beginnen we steeds weer in de eerste klas, dat mag ons er niet van weerhouden om steeds opnieuw te beginnen. Elke morgen een moment van inkeer en verstilling om vanuit die rust, vanuit die basis, de wereld in te gaan.

Jolanda Tuma

Ritme – Anjet

Inmiddels zijn we onderweg. De woensdagen worden een vast punt in de week. Het ritme herhaalt zich. We weven, hakken, plakken. Het licht speelt ook mee. En bezoekers die terugkomen, zich opnieuw ontroerd weten. Bijzonder.

Eerste dag – Flos

1edag na een uur zitten, kijken, nadenken en het opschrijven van woorden die in me op kwamen en nadenkend over de ramp die hier heeft plaatsgevonden wist ik wat ik wilde gaan maken.

Het laten stromen van zeewater door de kerk met hergebruik van werk op papier waar ik afgelopen jaar mee geëxperimenteerd heb. Werk wat gaat over organische vormen, de zee, de stilte en weidsheid. Werk op papier wat ik niet goed genoeg vond om te bewaren. Het op de knieën zitten vlechten op de stenen grond is monnikenwerk. Het herhalen van dezelfde beweging is rustgevend en meditatief. Door de stilte blijf je geconcentreerd werken.

Morgen – Anjet

De steen staat in de kerk en de tekst staat erop. Nu kan het letterhakken beginnen. Monnikenwerk. Vandaag ontdekte ik ook dat het geluid van hamer op beitel op steen de kerk best vult. Wel verstild maar niet zo stil. Ook in de andere kerken is vandaag voorbereid. Zeewier gezocht. Zaden gebracht en papier. Morgen gaan we beginnen.

Schaduw – Mariska

Nog even en ik mag ervaren hoe het is om in de stilte van de kerk te werken. Vorig jaar was ik erg onder de indruk van het schaduwspel. Ik kijk er naar uit om dit weer in me op te nemen en wellicht te gebruiken als inspiratie.

Voorbereiding – Anjet

Zoetjes aan worden de voorbereidingen voor Monnikenwerk meer concreet. De flyer is bijna af. De kosters zijn enthousiast. En mijn steen is ook gearriveerd.

Vorig jaar – Mariska

Vorig jaar tijdens de Kunstdagen van Den Andel heb ik al in dit mooie kerkje mijn werk mogen tentoonstellen. Een indrukwekkende en serene plek. Ik ben erg benieuwd hoe het gaat zijn om hier te werken!